بررسی اثر سرمایه گذاری مستقیم خارجی بر رشد اقتصادی کشورهای عضو جنبش غیرمتعهدها

بررسی اثر سرمایه گذاری مستقیم خارجی بر رشد اقتصادی کشورهای عضو جنبش غیرمتعهدها
به گزارش روابط عمومی سازمان سرمایه گذاری به نقل از ایرنا ، تهران، رسالت اصلی جنبش غیر متعهدها، نمایندگی و هدایت علایق سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشورهای در حال توسعه است و از آنجایی که این کشورها بیش از دوسوم اعضای سازمان ملل را تشکیل می دهند برنامه ریزی دقیق و علمی در زمینه توسعه اقتصادی این کشورها ضروری به نطر می رسد.

  
 
دکتر 'فرهاد غفاری' استادیار دانشکده اقتصاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران و 'جابر اکبری' کارشناس ارشد اقتصاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات در مقاله ای مشترک موضوع اثر سرمایه گذاری مستقیم خارجی بر رشد اقتصادی کشورهای عضو جنبش عدم تعهد را بررسی کرده اند.
در این مقاله آمده است : یکی از مولفه های توسعه اقتصادی دستیابی به رشد اقتصادی مثبت و پایدار است و سرمایه گذاری مستقیم خارجی یکی از متغیرهای اثرگذار بر روند رشد اقتصادی پایدار می باشد. جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی می تواند از طریق اثرات مثبتی مانند کسب دارایی، انتقال فناوری و تکنولوژی، گسترش اندازه بازار و فواید صادراتی، ایجاد صنایع فرعی، معرفی فرآیندهای جدید، تقویت توان مدیریتی، آموزش نیروی انسانی و دسترسی به بازارهای خارجی، باعث تسریع در روند رشد و توسعه اقتصادی در کشورهای میزبان گردد.
سرمایه به عنوان موتور محرک رشد و توسعه اقتصادی ایفای نقش می کند و از آنجا که کشورهای در حال توسعه اغلب با کمبود سرمایه مواجه هستند این خلع را معمولاً با استقراض خارجی جبران می کنند که این روش به دلیل بحران های ناشی از باز پرداخت جای خود را به روش سرمایه گذاری مستقیم خارجی داده است.
سرمایه گذاری مستقیم خارجی علاوه بر تامین مالی پروژه ها ، اثرات مثبت اقتصادی دیگری بر شاخص های کلان اقتصادی دارد از جمله : افزایش کیفیت کالاهای داخلی ، کاهش بیکاری ، کاهش ریسک سرمایه گذاری( به سبب ایجاد تنوع در دارایی ها و ایجاد تنوع مکانی)، کاهش سطح قیمت ها، کاهش هزینه نهای سرمایه و افزایش هزینه های R&D و نیز افزایش تولید و رشد اقتصادی، آموزش و افزایش بهره وری سرمایه انسانی، افزایش صادرات و ارتقای فناوری .
مایر در کتاب 'از اقتصاد کلاسیک تا اقتصاد توسعه' در زمینه اهمیت جذب FDI چنین می نویسد: سرمایه خارجی یک عامل محرک است که از طریق القای اندیشه های جدید و از هم گسستن زنجیر عادت ها ، حتی اگر وضعیت واقعی مردم را بهبود ندهد، خواسته های جدید در آنها ایجاد نموده و جاه طلبی و تفکر بیشتر در باره آینده را در آنها به وجود می آورد.
در ادبیات اقتصادی، مطالعاتی که مربوط به کشورهای عضو جنبش غیر متعهدها و تاثیر همزمان FDI و سرمایه انسانی، انباشت سرمایه و درجه باز بودن اقتصاد بر رشد اقتصادی باشد ناچیز است.
با توجه به اینکه کشورهای عضو جنبش عدم تعهد اکثرا کشورهای در حال توسعه هستند که نیازمند رشد و توسعه روز افزون اقتصادی هستند و با توجه به اثر مثبت جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی در روند رشد و توسعه اقتصادی ضرورت ایجاب می کند میزان و نحوه تاثیر این نوع سرمایه گذاری در حوزه کشورهای مذکور بررسی گردد و راهکارهای عملی در زمینه سرمایه گذاری مشترک ارائه گردد . از این رو در این تحقیق سعی ما بر این است با استفاده از روش های اقتصاد سنجی داده های ادغام شده به بررسی تاثیر سرمایه گذاری مستقیم خارجی بر رشد اقتصادی کشور های عضو جنبش غیر متعهدها طی دوره(1999-2002) میلادی بپردازیم.

* سرمایه گذاری مستقیم خارجی FDI
سرمایه گذاری مستقیم خارجی، فرآیندی است که به وسیله آن، کشور میهمان با هدف کنترل تولید، توزیع و دیگر فعالیت های مربوطه، مالکیت دارایی ها را در کشور میزبان در بلند مدت به دست می آورد و تفاوت آن با سرمایه گذاری 'پرتفلیو' این است که سرمایه گذاری پرتفلیو برخلاف سرمایه گذاری مستقیم خارجی،کوتاه مدت بوده و شامل فعالیت های اقتصادی همچون نگهداری اوراق بهاداری مانند اوراق قرضه، سهام خارجی و دارایی های مالی است که شامل فعالیت مدیریتی، اعمال رای در تصمیم گیری ها یا کنترل صادر کننده اوراق از سوی سرمایه گذار خارجی نمی شود.

* رشد اقتصادی
رشد اقتصادی عبارتست از: درصد تغییر در تولید نا خالص ملی واقعی یا تولید ناخالص داخلی واقعی در یک سال خاص در مقایسه با مقدار آن در سال پایه که منابع اصلی آن نهاده های اولیه تولید (سرمایه و نیروی کار) و بهره وری عوامل تولید می باشد البته عوامل مهم دیگری از جمله درجه باز بودن اقتصاد، پیشرفت تکنولوژیکی در قالب سرمایه گذاری مستقیم خارجی، سرمایه انسانی(نیروی کار آموزش دیده)، پژوهش و توسعه ، تورم ، سیاستهای پولی ،مالی و ... بر روند رشد اقتصادی موثر هستند.
از نظر تئوریک تزریق سرمایه به اقتصاد (به عنوان یکی از نهاده های اصلی تولید) همواره مورد توجه و تاکید تئورسین های بزرگ اقتصادی بوده است.
با توجه به نظریات و تئوری های موجود اقتصادی و مطالعات انجام شده در سایر کشورها، نقش سرمایه گذاری مستقیم خارجی در رشد اقتصادی مشهود می باشد و از این رو تحلیل داده های این تحقیق در چارچوب تابع تولید کل( APF ) مدلسازی شده است.
مدل استاندارد APF در مطالعات اقتصادسنجی برای برآورد تاثیرات جریان های ورودی سرمایه گذاری مستقیم خارجی و عوامل دیگری نظیر تجارت بر رشد اقتصادی در بسیاری از کشورهای در حال توسعه بطور وسیع مورد استفاده واقع شده است. مدل APF این گونه فرض می کند که همگام با نهاده های رایج همچون نیروی کار و سرمایه که در تابع تولید نئوکلاسیکی مورد استفاده قرار می گیرند، نهاده های غیر رایج همچون سرمایه گذاری مستقیم خارجی نیز ممکن است در مدل قرار بگیرند تا سهم آنها در رشد اقتصادی مشخص شود.
با در نظر گرفتن سایر عوامل موثر بر رشد اقتصادی نظیر باز بودن تجاری، سرمایه انسانی و ... می توان معادله بالا را بصورت زیر بازنویسی کرد ضرایب کشش تولید نسبت به متغیرهای سرمایه انسانی، درجه باز بودن تجاری، سرمایه در معادله بالا گذاری مستقیم خارجی، سرمایه گذاری ناخالص داخلی و نیروی کار می باشد. با لگاریتم گیری از معادله بالا داریم.

*رشد سرمایه گذاری مستقیم خارجی :FDIit
GDP شاخصی است که نشان دهنده درجه بازبودن اقتصاد است و از تقسیم مجموع ارزش صادرات و واردات به کل :OPNit به دست می آید.
لازم به ذکر است که با توجه به عدم وجود آمار و اطلاعات برخی از کشورهای عضو جنبش عدم تعهدها، برای همگن نمودن آمار و اطلاعات ، از اطلاعات کشورهای عضو این جنبش شامل : ایران از منطقه خاورمیانه، مالزی، سنگاپور و اندونزی از آسیای جنوب شرقی، الجزایر، مصر و مراکش از آفریقا و آرژانتین،کوبا و پرو از امریکای لاتین استفاده شده است.
با توجه به اهمیت سرمایه گذاری مستقیم خارجی در روند رشد اقتصادی، در مدل اول این تحقیق به بررسی اثر سرمایه گذاری مستقیم خارجی بر رشد اقتصادی کشورهای عضو جنبش غیرمتعهدها به روش اقتصاد سنجی داده های ادغام شده در طی دوره زمانی پرداختیم نتایج برآورد این مدل نشان می دهد تاثیر سرمایه گذاری مستقیم خارجی بر رشد اقتصادی کشورهای کشورهای عضو طی دوره مورد بررسی، مثبت و معنی دار می باشد در گام بعدی این تحقیق، متغیر تقاطعی سرمایه گذاری مستقیم خارجی و سرمایه انسانی و نیز متغیر تقاطعی سرمایه گذاری مستقیم خارجی و درجه باز بودن اقتصاد را تشکیل داده و با اضافه کردن این متغیرها به مدل اولیه تحقیق به برآورد مدلهای جدید، مدل دوم و سوم این تحقیق پرداختیم.
نتیجه بدست آمده حاکی از این است که افزایش سرمایه گذاری مستقیم خارجی در کشورهای خاورمیانه باعث افزایش رشد اقتصادی در این کشورها طی دوره مورد بررسی شده است. در توجیه نتیجه بدست آمده در این تحقیق می توان گفت، از آنجاییکه FDI به صورت مجموعه ای از سرمایه ارزان، مدیریت کارا، تکنولوژی پیشرفته، دستیابی راحت تر به بازارهای بین المللی و ... تعریف می شود، می تواند بر رشد اقتصادی تاثیر مثبت داشته باشد. در واقع جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی از طریق اثرات مثبتی مانند کسب دارایی، انتقال تکنولوژی، معرفی فرآیندهای جدید، تقویت توان مدیریتی آموزش کارکنان و دسترسی به بازارهای خارجی می تواند باعث افزایش تولید و رشد اقتصادی در کشورهای میزبان گردد.
با ورود تکنولوژی به کشور جابه جایی نیروی کار نیز اتفاق می افتد به این صورت که نیروی کار از خارج به شرکت های داخلی منتقل می شود. و باعث افزایش بهره وری و تولید و در نتیجه رشد اقتصادی گردد.
افزایش سرمایه گذاری مستقیم خارجی از طرف دیگر می تواند باعث افزایش ذخایر ارزی به عنوان اجزا اصلی پایه پولی و در نتیجه افزایش اعتبارات به بخش خصوصی گردد و به این ترتیب با عث افزایش تولید در این بخش و در نتیجه کل اقتصاد گردد.
علاوه براین ، افزایش سرمایه گذاری مستقیم خارجی می تواند منجر به صادرات بخشی از تولیدات حاصل از آن گردد و به توسعه صادرات و بهبود تراز بازرگانی یک کشور کمک کرده و باعث افزایش درآمدهای ارزی و در نتیجه رشد و توسعه کشور گردد.
به لحاظ آماری نیز در سطح اطمینان بالایی معنی دار / ضریب متغیر درجه باز بودن اقتصاد در مدل برآوردی برابر دو است. یکی از دلایل این تاثیر مثبت را می توان اثر سرریز تحقیق و توسعه خارجی به شکل انتقال فناوری از طریق واردات کالاهای سرمایه ای با تکنولوژی پیشرفته به کشورهای در حال توسعه خاورمیانه دانست.
شایان ذکر است، تجارت کشورهای در حال توسعه با کشورهای پیشرفته به لحاظ فناوری باعث می شود کشورهای در حال توسعه از فواید هزینه های تحقیق و توسعه کشورهای پیشرفته برخوردار شوند، یعنی با واردات کالاها ی سرمایه ای با دانش فنی پیشرفته و تحقیق بر روی آنها و بومی کردن آن می توانند سریعتر سطح دانش فنی خود را ارتقا دهند . هرچه کشورهای در حال توسعه از نیروی کار متخصص و ماهر بیشتر بهره مند باشند و سهم تجارتشان با کشورهای پیشرفته در مرز دانش فنی را افزایش دهند، تاثیر بازبودن اقتصاد بر رشد اقتصادی افزایش بیشتری خواهد داشت. افزون بر این، افزایش درجه بازبودن اقتصاد از طریق گسترش رقابت بین بنگاههای داخلی و خارجی به بهبود بهره وری بنگاهها کمک میکند، یعنی بنگاههای داخلی انگیزه بیشتری برای ارتقای کارایی خود برای بقا در بازار خواهند داشت .
یکی از پرسش های اساسی در مورد ارتباط سرمایه گذاری مستقیم خارجی و رشد اقتصادی در کشورهای مختلف این است که در فرآیند رشد اقتصادی، چه ارتباطی بین سرمایه گذاری مستقیم خارجی و سرمایه انسانی وجود دارد؟ سرمایه انسانی موجود در یک کشور بیانگر قدرت یا ظرفیت آن کشور در جذب تکنولوژی های پیشرفته است. بنابراین
نه تنها رابطه مثبتی بین سرمایه گذاری مستقیم خارجی و رشد اقتصادی وجود دارد، بلکه رابطه مثبت و تنگاتنگی نیز بین اثر توأم سرمایه گذاری مستقیم خارجی و سرمایه انسانی با رشد اقتصادی برقرار است.به عبارت دیگر، هرچه سرمایه انسانی یک کشور بیشتر باشد، تأثیر سرمایه گذاری مستقیم خارجی در رشد اقتصادی آن کشور بیشتر خواهد بود.
تاثیر باز بودن اقتصاد کشورهای خاورمیانه بر جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی و در نتیجه رشد اقتصادی می باشد. نتایج بدست آمده نشان دهنده این است که سرمایه گذاری مستقیم خارجی و سرمایه گذاری ناخالص داخلی در کشورهای عضو جنبش عدم تعهد طی دوره مورد بررسی رابطه مکملی با هم دارند و باعث افزایش رشد اقتصادی در این کشورها شده اند. با افزایش درجه باز بودن اقتصادی در کشورهای خاورمیانه، زمینه ورود و جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی افزایش یافته و در نتیجه بر افزایش رشد اقتصادی در این کشورها تاثیر مثبت دارد.
نتایج بدست آمده حاکی از این است که افزایش سرمایه گذاری مستقیم خارجی در کشورهای عضوجنبش عدم تعهد باعث افزایش رشد اقتصادی در این کشورها طی دوره مورد بررسی شده است که با تئوری های موجود اقتصادی سازگار است در حقیقت از آنجایی که FDI به صورت مجموعه ای از سرمایه ارزان، مدیریت کارا، تکنولوژی پیشرفته، دستیابی راحت تر به بازارهای بین المللی و ... تعریف می شود،
تاثیر FDI بررشد اقتصادی کشورهای نفت خیز خاورمیانه طی دوره زمانی 99 ( میلادی مثبت و از نظر آماری معنی دار بوده است که این تاثیر مثبت به میزان سرمایه انسانی و درجه باز بودن اقتصادی این کشورها بستگی دارد همچنین سرمایه گذاری مستقیم خارجی و سرمایه گذاری داخلی مکمل هم هستند نه جایگزین هم.

* ارایه پیشنهادات :
با توجه به نتایج بدست آمده پیشنهاد می گردد کشورهای عضو جنبش عدم تعهد، ضمن ایجاد فضای امن، باز و آزاد اقتصادی با بهره گرفتن از تجربیات کشورهای تازه توسعه یافته عضو این جنبش، زمینه جذب و فعالیت سرمایه گذاران خارجی را هر چه بیشتر فراهم آورند .
اما ورود سرمایه گذاران خارجی به این کشورها با وجود اعطای مشوقهای مالی در برخی مواقع به دلیل موانع سیاسی ازجمله تحریم مقدور نمی باشد که درچنین شرایطی ایجاد شرکت های چند ملیتی با اتکا به سرمایه مالی و انسانی موجود در قدرت های اقتصادی بزرگ این جنبش ضروری می رسد. به عنوان نمونه کشورهایی مثل ایران و هند به لحاظ داشتن سرمایه انسانی متخصص در توسعه زیرساختهای اقتصاد مثل ارتباطات ،راه ها، تونل و سدها و نیروگاه ها و آموزش و بهداشت و حتی فناوری های نوین مثل نانو تکنولوژی بسیار توانمند می باشند که می توان با بهره گرفتن از سرمایه مالی کشورهای متمول عضو نسبت به تشکیل شرکت های چند ملیتی در حوزه های مختلف اقتصادی اقدام کرده و ضمن انتقال تجارب و فن آوری های خود به مابقی اعضا از سودآوری سرمایه مالی و انسانی خود استفاده لازم را ببرند که با اتخاذ چنین تصمیمی وابستگی اقتصادی کشورهای عضو به قدرت های بزرگ خواهد کاست که با اهداف اولیه تشکیل این جنبش همخوانی دارد.
 

۲۴ مرداد ۱۳۹۱ ۱۷:۰۷

نظرات بینندگان


تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید


تماس با ما

تهران ، میدان امام خمینی (ره) خیابان باب همایون خیابان صور اسرافیل خیابان داور - وزارت امور اقتصادی و دارایی -  سازمان سرمایه گذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران

بارکد2

صندوق پستی: 4618/ 11365
 
ساعت کاری سازمان سرمایه گذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران از روز شنبه تا چهارشنبه از ساعت 8 تا 16 می باشد.
MAP